„Mamy czas na wszystko, tylko nie na zdrowie?” – pod takim hasłem kampania #WykryjHPV – Twoje 5 minut dla zdrowia sprawdza, jak kobiety postrzegają profilaktykę raka szyjki macicy. W ramach akcji jej autorki wraz z dziennikarką Olą Wasilewską wyszły na ulice Krakowa i pytały mieszkanki m.in. o badania, wiedzę na temat wirusa HPV oraz bariery utrudniające regularną profilaktykę.

Wyniki ulicznej sondy pokazują przede wszystkim lukę informacyjną dotyczącą HPV i nowych badań dostępnych na NFZ. Część rozmówczyń deklarowała regularne wykonywanie cytologii, ale przy pytaniach o sam wirus HPV czy bezpłatny test HPV HR pojawiała się niepewność.

Trzeba przy tym zaznaczyć, że sonda uliczna nie jest reprezentatywnym badaniem opinii publicznej. Jej wyniki pokazują doświadczenia i odpowiedzi osób, z którymi przeprowadzono rozmowy w Krakowie, a nie poziom wiedzy wszystkich kobiet w Polsce.

Co Krakowianki mówią o badaniach?

W rozmowach pojawiały się różne podejścia do profilaktyki. Część kobiet podkreślała znaczenie regularnych badań i wskazywała, że dzięki nim można wykryć zagrożenie odpowiednio wcześnie. Niektóre deklarowały wykonywanie cytologii co roku.

Jednocześnie przy pytaniach o HPV wiedza była wyraźnie mniej szczegółowa. Wśród odpowiedzi pojawiały się deklaracje, że kobiety słyszały o wirusie, ale nie wiedzą dokładnie, czym jest i jakie ma znaczenie w profilaktyce raka szyjki macicy.

Rozmówczynie wskazywały również na bariery związane z profilaktyką. Wśród nich wymieniano wstyd, koszty prywatnych badań, trudności z dostępem do lekarza oraz brak nawyku regularnego wykonywania badań.

Jednym z powtarzających się problemów był także brak wiedzy o zmianach w programie profilaktyki finansowanym przez NFZ.

Bezpłatny test HPV HR jest dostępny na NFZ

To właśnie informacja o nowym sposobie badań jest jednym z najważniejszych elementów kampanii. Od 1 sierpnia 2026 roku w programie profilaktyki raka szyjki macicy na NFZ podstawowym badaniem przesiewowym jest test HPV HR z genotypowaniem. Zastąpił on w tym programie tradycyjną cytologię jako podstawową metodę przesiewową.

Test HPV HR wykrywa DNA lub RNA wysokoonkogennych typów wirusa HPV w materiale pobranym z szyjki macicy. Jeżeli wynik jest dodatni, z tej samej próbki wykonywana jest cytologia na podłożu płynnym (LBC). Pacjentka nie musi więc wracać na kolejne pobranie materiału.

Test ma wysoką czułość. NFZ podaje ją na poziomie ponad 90 proc., a Narodowy Instytut Onkologii wskazuje zakres 90–95 proc. w odniesieniu do wykrywania zmian przedrakowych.

Kto może zrobić test HPV HR bezpłatnie?

Z programu profilaktyki raka szyjki macicy mogą korzystać kobiety w wieku 25–64 lat. Badanie jest finansowane przez NFZ i nie wymaga skierowania. Można je wykonać w poradniach ginekologicznych oraz wybranych placówkach POZ realizujących program.

Test HPV HR wykonuje się standardowo co 5 lat, jednak dalsze postępowanie zależy od wyniku badania. Przy wyniku ujemnym lekarz może zalecić kolejne badanie po 5 latach, natomiast w uzasadnionych przypadkach może zalecić wcześniejszą kontrolę. Przy wyniku dodatnim wykonywana jest cytologia płynna, a dalsza diagnostyka zależy od uzyskanych wyników.

Badanie można zarejestrować bezpośrednio w placówce realizującej program. NFZ umożliwia również korzystanie z Centralnej e-Rejestracji, m.in. przez Internetowe Konto Pacjenta i aplikację mojeIKP.

Dlaczego HPV jest tak ważny w profilaktyce?

HPV, czyli wirus brodawczaka ludzkiego, jest bardzo powszechny. Większość zakażeń przebiega bezobjawowo i organizm zwykle sam eliminuje wirusa. Problem pojawia się w przypadku przetrwałego zakażenia niektórymi wysokoonkogennymi typami HPV, które mogą prowadzić do powstania zmian przedrakowych, a następnie raka szyjki macicy.

Według WHO niemal wszystkie przypadki raka szyjki macicy są związane z zakażeniem wysokoonkogennymi typami HPV. Jednocześnie proces prowadzący od przetrwałego zakażenia do rozwoju nowotworu zwykle trwa wiele lat, co daje możliwość wykrycia zmian na wcześniejszym etapie.

Właśnie na tym polega znaczenie badań przesiewowych – ich celem nie jest wyłącznie znalezienie już istniejącego nowotworu, ale również wykrywanie zmian, które mogą go poprzedzać.

Rak szyjki macicy w Polsce. Wciąż potrzebna jest profilaktyka

Dane epidemiologiczne przywoływane w materiałach kampanii pochodzą z 2020 roku. Wtedy w Polsce odnotowano 3862 nowe przypadki raka szyjki macicy i 2137 zgonów. Dane te są nadal wykorzystywane w materiałach edukacyjnych dotyczących skali problemu, ale nie należy przedstawiać ich jako aktualnej liczby zachorowań w 2026 roku.

Rak szyjki macicy należy do nowotworów, którym można w dużej mierze zapobiegać dzięki szczepieniom przeciw HPV oraz regularnym badaniom przesiewowym. Wczesne wykrycie zmian zwiększa możliwość skutecznego leczenia.

Kampania #WykryjHPV zwraca uwagę na lukę w wiedzy

Autorzy kampanii #WykryjHPV – Twoje 5 minut dla zdrowia chcą zwrócić uwagę na różnicę między samą gotowością do wykonywania badań a wiedzą o tym, jakie badanie jest obecnie dostępne i na czym polega.

Krakowska sonda pokazała, że kobiety potrafią mówić o potrzebie profilaktyki, ale część z nich nie zna szczegółów dotyczących HPV i nowego programu badań. To właśnie tę lukę informacyjną kampania chce wykorzystać do rozmowy o profilaktyce raka szyjki macicy. Informację o krakowskiej akcji opublikowała również organizacja Go Healthy Girl.

Najważniejsza zmiana jest prosta: kobiety w wieku 25–64 lat mogą bezpłatnie wykonać test HPV HR w ramach programu NFZ, bez skierowania. Od sierpnia 2026 roku to właśnie ten test jest podstawowym badaniem przesiewowym w programie profilaktyki raka szyjki macicy.

Najważniejsze informacje o teście HPV HR

• dla kogo: kobiety w wieku 25–64 lat,
• cena: 0 zł w ramach programu NFZ,
• skierowanie: nie jest potrzebne,
• badanie: test HPV HR z genotypowaniem,
• wynik dodatni: z tej samej próbki wykonywana jest cytologia płynna LBC,
• wynik ujemny: kolejne badanie standardowo po 5 latach, z uwzględnieniem zaleceń lekarza.