Październik 2026 roku będzie w Krakowie miesiącem dwóch ważnych rocznic. Łączy je nie tylko miasto, ale nawet dokładnie ta sama data.

9 października minie 20 lat od śmierci Marka Grechuty. Tego samego dnia przypadnie 10. rocznica śmierci Andrzeja Wajdy.

Obaj nie urodzili się w Krakowie, ale mocno związali z nim swoje życie i twórczość. Grechuta poprzez muzykę, poezję i środowisko artystyczne. Wajda poprzez kino, teatr, sztuki plastyczne oraz działalność kulturalną.

W październiku w Krakowie nie zabraknie wydarzeń przypominających ich dorobek.

Marek Grechuta. Artysta nierozerwalnie związany z Krakowem

Marek Grechuta urodził się 10 grudnia 1945 roku w Zamościu. Do Krakowa przyjechał na studia na Politechnice Krakowskiej.

Studiował architekturę, ale to właśnie tutaj rozpoczęła się jego wielka muzyczna historia.

Wraz z Janem Kantym Pawluśkiewiczem założył Kabaret Architektów Anawa. Z tego środowiska wyrósł później zespół Anawa.

Grechuta szybko stał się jednym z najbardziej charakterystycznych polskich wykonawców. Łączył piosenkę poetycką z elementami rocka, jazzu i muzyki klasycznej.

„Nie dokazuj”, „Będziesz moją panią”, „Dni, których nie znamy” czy „Korowód” słuchane są do dziś.

Marek Grechuta zmarł 9 października 2006 roku w Krakowie. Miał 60 lat.

„Marek, ach to Ty!” – nowy festiwal w Krakowie

Dwudziesta rocznica śmierci artysty stanie się okazją do przypomnienia różnych stron jego twórczości.

10 i 11 października w Ośrodku Ruczaj odbędzie się pierwsza edycja festiwalu „Marek, ach to Ty!”. Ośrodek jest filią Centrum Kultury Podgórza.

Zaplanowano dwa dni muzyki, sztuki, spotkań oraz wspomnień związanych z Grechutą.

Pierwszy dzień rozpocznie się od propozycji skierowanych także do młodszych odbiorców. O godz. 15.00 odbędą się warsztaty malarskie i edukacyjne dla dzieci w wieku od 6 do 12 lat.

O godz. 16.00 zaplanowano wernisaż wystawy. Będzie można zobaczyć między innymi rękopisy utworów Marka Grechuty.

Wśród nich znajdą się zapisy „Korowodu”, „Niepewności”, „Nie dokazuj” oraz „Wesela”. Pokazana zostanie także praca plastyczna wykonana przez artystę pastelami.

Wstęp na wystawę będzie bezpłatny.

Nie tylko piosenki. Grechuta był również plastykiem

To ważna część festiwalu, bo Grechuta często kojarzony jest przede wszystkim z muzyką.

Tymczasem ukończył architekturę i przez całe życie interesował się sztukami plastycznymi. Rysował i malował, a jego prace stanowią mniej znaną część dorobku artysty.

10 października o godz. 17.00 odbędzie się także lekcja muzealna dla dzieci i młodzieży.

Uczestnicy poznają najważniejsze etapy działalności artystycznej Grechuty. Zobaczą również prezentowane na wystawie eksponaty.

„Śpiewnik Marka” i wspomnienia o Grechucie

Wieczorem muzyka wróci na pierwszy plan.

O godz. 18.00 rozpocznie się koncert „Śpiewnik Marka”. Utwory Grechuty wykona Marek Bałata wraz z muzykami związanymi z artystą i zespołem Anawa.

Po koncercie zaplanowano spotkanie „Wspomnienia o Marku Grechucie”.

Muzycy współpracujący z Grechutą opowiedzą o wspólnej pracy, koncertach i samym artyście. Spotkanie poprowadzi Jakub Baran.

Voo Voo i Organek zagrają Grechutę

Drugi dzień festiwalu przyniesie kolejne muzyczne wydarzenie.

11 października o godz. 18.00 rozpocznie się koncert „Anawa”. Na scenie wystąpią Voo Voo, Aga Derlak, Tomasz Organek oraz Tomasz Makowiecki.

Artyści sięgną między innymi po materiał związany z albumem Marka Grechuty i Anawy z 1970 roku.

Utwory zostaną zaprezentowane w nowych aranżacjach. Będzie to więc nie tylko wspomnienie Grechuty, ale również współczesne spojrzenie na jego muzykę.

Andrzej Wajda. Kraków był ważną częścią jego życia

Październik będzie także miesiącem pamięci o Andrzeju Wajdzie.

Reżyser urodził się 6 marca 1926 roku w Suwałkach. Zmarł 9 października 2016 roku.

W 2026 roku przypada więc zarówno 100. rocznica jego urodzin, jak i 10. rocznica śmierci. Senat ustanowił 2026 rok Rokiem Andrzeja Wajdy.

Związki reżysera z Krakowem sięgają jego młodości. W latach 1946–1949 studiował malarstwo w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie.

Następnie, w latach 1949–1953, studiował reżyserię w Łodzi.

Wajda pozostawał później związany między innymi z krakowskim Starym Teatrem. Jego obecność w mieście widać jednak również poza światem filmu i teatru.

Manggha – jeden z najważniejszych śladów Wajdy w Krakowie

Trudno opowiadać o związkach Andrzeja Wajdy z Krakowem bez wspomnienia Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha.

W 1987 roku reżyser otrzymał prestiżową Nagrodę Kioto. Wraz z żoną Krystyną Zachwatowicz przeznaczył całą nagrodę, około 400 tysięcy dolarów, na utworzenie Fundacji Kyoto–Kraków.

Celem było stworzenie w Krakowie miejsca dla kolekcji sztuki japońskiej Feliksa Jasieńskiego.

Centrum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha zostało otwarte dla publiczności 30 listopada 1994 roku.

Dzisiaj muzeum przy ulicy Marii Konopnickiej jest jednym z najbardziej charakterystycznych miejsc na kulturalnej mapie Krakowa.

Fotograficzne inspiracje twórczością Wajdy

Październikowe wydarzenia poświęcone Wajdzie rozpoczną się już pierwszego dnia miesiąca.

1 października o godz. 17.00 w Nowohuckim Centrum Kultury zostanie otwarta wystawa Krakowskiego Klubu Fotograficznego „Wajda – inspiracje”.

Ekspozycja jest częścią wydarzenia „Siła Fotografii 2026”.

Autorzy prezentowanych prac odwołują się do twórczości reżysera i jego sposobu opowiadania obrazem.

Wystawę będzie można oglądać do 31 października. Wstęp jest bezpłatny.

Wajda i Tadeusz Kantor. Wystawa w Cricotece

Kolejne wydarzenie rozpocznie się 6 października w Cricotece.

Wtedy zostanie otwarta wystawa „Byłem asystentem Tadeusza Kantora. Andrzej Wajda”.

Ekspozycja przypomni relację Wajdy z Tadeuszem Kantorem. Skupi się przede wszystkim na dokumentach dotyczących filmowej wersji spektaklu „Umarła klasa”.

Wajda zrealizował ją w 1976 roku.

Na wystawie znajdą się szkice, fotografie, korespondencja i inne dokumenty. Pokazane zostaną również fragmenty filmu.

Wernisaż rozpocznie się 6 października o godz. 18.00. Wstęp na otwarcie będzie bezpłatny.

Samą wystawę będzie można oglądać w Cricotece do 10 stycznia 2027 roku.

Wajda ponownie spotka się z malarstwem

Jeszcze jedno wydarzenie zaplanowano na drugą połowę października.

23 października o godz. 18.00 rozpocznie się wystawa „Malować film. Andrzej Wajda i polska szkoła filmowa w oczach współczesnych malarek”.

Projekt połączy świat filmu ze współczesnym malarstwem.

Punktem odniesienia będą filmy związane z Andrzejem Wajdą i polską szkołą filmową. Projekt pokazuje, że kino sprzed kilku dekad nadal może być inspiracją dla współczesnych artystek.

Jedna data, dwie krakowskie historie

Jest w tych rocznicach niezwykły zbieg okoliczności.

Marek Grechuta zmarł 9 października 2006 roku. Andrzej Wajda odszedł dokładnie dziesięć lat później – 9 października 2016 roku.

Żaden z nich nie urodził się w Krakowie. Obaj jednak pozostawili w mieście ślady, które są widoczne do dziś.

W przypadku Grechuty to przede wszystkim muzyka, Anawa i krakowskie środowisko artystyczne. W przypadku Wajdy lista jest jeszcze dłuższa.

Są na niej Akademia Sztuk Pięknych, Stary Teatr, Manggha oraz liczne projekty kulturalne związane z miastem.

Październik 2026 roku będzie więc dobrym momentem, aby ponownie sięgnąć po ich twórczość. Nie tylko tę najbardziej znaną.

Krakowskie wydarzenia pokażą Grechutę również jako plastyka, a Wajdę w relacji z malarstwem, fotografią i teatrem.

Dwie różne osobowości i dwie różne dziedziny sztuki. Łączy je Kraków oraz data, która na stałe zapisała się w historii polskiej kultury.