W samym sercu dawnego miasta Podgórza, na południowym brzegu Wisły, znajduje się miejsce, które trudno pominąć, będąc w Krakowie. Plac Bohaterów Getta – kiedyś plac Zgody, dziś dramatyczny symbol pamięci o krakowskim getcie i jego ofiarach. Ten oficjalny przewodnik po getcie przybliży Ci historię tego wyjątkowego punktu na mapie miasta.
Plac Bohaterów Getta – świadek dramatycznych wydarzeń
Plac Bohaterów Getta w Krakowie nie jest zwykłym placem miejskim. To centralny punkt getta, które Niemcy utworzyli 3 marca 1941 roku w dzielnicy Podgórze. Wówczas plac otrzymał nazwę „Zgody” – nieadekwatną wobec tego, co się tu działo.
Od początku pełnił funkcję małego rynku, ale już od 1942 roku był miejscem selekcji i deportacji. To właśnie stąd ludność żydowska była wysyłana do obozu pracy w Płaszowie, a później – do obozów koncentracyjnych. 13 marca 1943 roku, w trakcie likwidacji getta, plac był świadkiem jednej z najbardziej brutalnych akcji – wiele osób zginęło na miejscu, a część trafiła do zbiorowej mogiły.
Getto krakowskie – historia w pigułce
Getto krakowskie obejmowało teren ograniczony murem – jego fragmenty do dziś można zobaczyć m.in. przy ulicy Lwowskiej. Powstało w marcu 1941 roku, kiedy niemieccy okupanci zmusili ok. 16 tys. Żydów do zamieszkania na obszarze, który wcześniej zamieszkiwało nieco ponad 3 tys. ludzi. Mieszkania przepełnione, niedożywienie, terror – to codzienność mieszkańców getta.
Plac Bohaterów Getta stał się jego centralnym punktem. Tu prowadzono brutalne selekcje, tu zbierano ludzi przed wysiedleniami. Szczególnie dramatyczna była akcja z 4 czerwca 1942, podczas której wielu trafiło do obozu w Bełżcu. Z kolei 13 marca 1943 roku przyniósł całkowitą likwidację getta.
Apteka pod Orłem – miejsce pomocy i oporu
Na rogu placu znajdowała się Apteka pod Orłem, jedyna apteka w obrębie getta, prowadzona przez Tadeusza Pankiewicza – Polaka, który jako jedyny nieżydowski mieszkaniec miał pozwolenie, by tam żyć i pracować. To miejsce było schronieniem, punktem kontaktowym i ośrodkiem oporu.
Pankiewicz nie tylko leczył, ale też przechowywał dokumenty, ratował dzieci i dostarczał informacje. Jego postawa została po wojnie uhonorowana, a dziś w budynku apteki działa muzeum, będące oddziałem Muzeum Krakowa. To jeden z obowiązkowych punktów każdej turystycznej trasy po getcie.
Symboliczne krzesła – pomnik pamięci z 2005 roku
W 2005 roku plac przeszedł metamorfozę. Zainstalowano tu pomnik składający się z 70 krzeseł, symbolizujących opuszczone mieszkania i tragiczne losy mieszkańców getta. Krzesła, rozmieszczone w różnej odległości od siebie, tworzą niezwykłą przestrzeń – pustą, a jednocześnie przejmująco pełną znaczenia.
W środkowej części placu – tam, gdzie odbywały się selekcje – krzesła są gęsto rozmieszczone. To silny, wizualny przekaz. Jeden z tych pomników, który nie potrzebuje słów.
Dawny plac Zgody – dziś turystyczny punkt na mapie Krakowa
Plac Bohaterów Getta w Krakowie to dziś miejsce refleksji, ale też ważny punkt turystyczny. Blisko stąd do dworca autobusowego, spacerem dojdziesz też na Rynek Podgórski i do Kazimierza. W okolicy znajdziesz bar Zgoda, liczne kawiarnie i punkty informacji turystycznej.
To nie jest typowy plac. Nie zjesz tu gofra, nie ma fontanny. Ale warto tu przyjść, usiąść na symbolicznym krześle i pozwolić sobie na chwilę zadumy. Bo Kraków to nie tylko Sukiennice i hejnał z wieży Mariackiej. To też historia, która wydarzyła się tuż obok – i której echa wciąż rozbrzmiewają w brukowanych uliczkach Podgórza.
Jak dotrzeć na Plac Bohaterów Getta?
Z centrum Krakowa możesz tu dojść pieszo – to ok. 20 minut spaceru od Rynku Głównego. Z Dworca Głównego najlepiej wsiąść w tramwaj nr 3, 24 lub 19 – przystanek „Plac Bohaterów Getta” jest tuż przy placu. A jeśli chcesz poznać oficjalny przewodnik po getcie, warto zarezerwować czas na odwiedzenie muzeum w Aptece pod Orłem oraz spacer trasą dawnych murów.
