Od 11 do 14 września 2026 roku w Krakowie odbędą się 20. Dni Pamięci Ofiar Gestapo. Jubileuszowa edycja wydarzenia organizowanego przez Muzeum Krakowa będzie przebiegać pod hasłem „Rozbić więzienie” i nawiąże do 80. rocznicy rozbicia więzienia św. Michała.
Obchody mają przypominać o mieszkańcach Krakowa, którzy padli ofiarą niemieckiego terroru podczas II wojny światowej, a także represji komunistycznych po jej zakończeniu. Program obejmuje zarówno uroczystości oficjalne, jak i wydarzenia edukacyjne, wystawy, spacery oraz spotkania historyczne.
80 lat od rozbicia więzienia św. Michała
Motywem przewodnim tegorocznych obchodów będzie akcja przeprowadzona 18 sierpnia 1946 roku w więzieniu św. Michała w Krakowie. Placówka mieściła się przy ul. Senackiej 3, na terenie zajmowanym dziś przez Muzeum Archeologiczne.
W akcji uczestniczyli żołnierze 6. Kompanii Zgrupowania Partyzanckiego „Błyskawica”, wspierani przez strażników współpracujących z podziemiem. Operację przeprowadzono bez użycia broni palnej. Z więzienia wydostało się 71 osób. Dziewięciu zbiegów szybko schwytano, dlatego w opracowaniach historycznych przyjmuje się, że wolność odzyskało 62 więźniów.
Obchody rozpoczną się 11 września
Pierwszy dzień wydarzenia rozpocznie się o godz. 9.00 mszą w kościele św. Szczepana przy ul. Henryka Sienkiewicza 19.
O godz. 10.00 przed budynkiem przy ul. Pomorskiej 2 zaplanowano uroczysty apel z udziałem żołnierzy Wojska Polskiego oraz złożenie kwiatów przy tablicy upamiętniającej ofiary Gestapo.
O godz. 10.45 na placu Inwalidów odbędzie się otwarcie wystawy plenerowej „Akcja »Rozbić więzienie«”. Ekspozycja będzie dostępna do 30 września.
To także może Cię zainteresować: Przeczytaj "Czy dropshipping jest opłacalny? Ile można zarobić na dropshippingu w 2026 roku", aby dowiedzieć się więcej!
Tego samego dnia uczniowie krakowskich szkół będą mogli zwiedzać wystawę „Krakowianie wobec terroru 1939-1945-1956” oraz cele dawnego aresztu Gestapo przy ul. Pomorskiej.
Od godz. 15.00 do 20.00 potrwa sesja popularnonaukowa poświęcona akcjom rozbijania więzień przeprowadzanym przez polskie podziemie. Prelegenci przedstawią m.in. wydarzenia w Pińsku, Mielcu, Wiśniczu, Jaśle, Miechowie, Rembertowie, Kielcach i Krakowie.
Spotkanie poświęcone Józefie Mikowej
W sobotę, 12 września, w godz. 17.00-18.30 odbędzie się spotkanie poświęcone Józefie Mikowej, jednej z patronek tegorocznych obchodów.
Józefa Mikowa, używająca pseudonimów „Józka” i „Ryś”, działała w polskim podziemiu podczas II wojny światowej. Organizowała m.in. szlaki kurierskie prowadzące przez Słowację na Węgry. W 1941 roku została aresztowana przez Niemców, a w 1942 roku zamordowana w więzieniu Montelupich zastrzykiem fenolu.
W spotkaniu wezmą udział m.in. dr Michał Wenklar z krakowskiego oddziału Instytutu Pamięci Narodowej oraz Karolina Kowalczyk, współautorka książki „Ani za cały świat. Historia małżeństwa Mików”.
Jeśli ciekawi Cię ta tematyka, to tutaj mamy inny artykuł w tej tematyce: Kraków Celtic Festival 2026. Celtycka parada, koncerty i warsztaty już w pierwszy weekend września
Drugim patronem tegorocznych obchodów jest Aleksander Kluska. Od 1940 roku działał w Szarych Szeregach, a w 1942 roku został zaprzysiężony jako żołnierz Armii Krajowej. Gestapo aresztowało go 20 października 1943 roku. Według przekazów rodzinnych został rozstrzelany miesiąc później przy ul. Wielickiej.
Spacer historyczny i koncert
W niedzielę, 13 września, o godz. 11.00 rozpocznie się oprowadzanie kuratorskie po wystawie „Krakowianie wobec terroru 1939-1945-1956”. Udział jest możliwy w cenie biletu na wystawę, który kosztuje 5 zł.
O godz. 13.00 zaplanowano spacer edukacyjny „Śladami akcji rozbicia Więzienia św. Michała”. Poprowadzi go dr Paweł Naleźniak z Oddziałowego Biura Badań Historycznych Instytutu Pamięci Narodowej w Krakowie. Miejscem zbiórki będzie ul. Pomorska 2, a koszt udziału wynosi 20 zł.
O godz. 18.00 odbędzie się koncert „Był taki czas…”. W programie znajdą się utwory muzyki filmowej i patriotycznej w wykonaniu uczniów i absolwentów Państwowej Ogólnokształcącej Szkoły Muzycznej II stopnia im. Fryderyka Chopina w Krakowie. Wstęp na koncert będzie bezpłatny.
Gra miejska na zakończenie obchodów
Ostatni dzień wydarzenia, 14 września, będzie skierowany przede wszystkim do młodzieży.
W godz. 9.00-15.00 Muzeum Krakowa i krakowski oddział Instytutu Pamięci Narodowej zorganizują grę miejską oraz quiz historyczny „Rozkaz: Rozbić więzienie!”. W wydarzeniu mogą uczestniczyć uczniowie w wieku od 13 do 19 lat.
Większość wydarzeń odbędzie się w oddziale Muzeum Krakowa Ulica Pomorska przy ul. Pomorskiej 2.
Źródła: Muzeum Krakowa, krakow.pl, Rada Dzielnicy I Stare Miasto.
