Kraków znów wchodzi w kampanię. I to szybciej, niż wielu mieszkańców mogło zakładać. Po referendum z 24 maja 2026 roku Aleksander Miszalski stracił stanowisko prezydenta miasta, a przy placu Wszystkich Świętych zaczęło się polityczne liczenie szans, strat i możliwych sojuszy. Nie jest to już zwykła giełda nazwisk. To walka o jedno z najważniejszych samorządowych stanowisk w Polsce.
Referendum w Krakowie zmieniło układ sił
Mieszkańcy Krakowa głosowali w dwóch sprawach: odwołania prezydenta oraz odwołania Rady Miasta Krakowa. Wyniki były różne, choć różnica we frekwencji wygląda wręcz symbolicznie. W referendum dotyczącym prezydenta frekwencja wyniosła 29,99 proc. i przekroczyła wymagany próg. Miejska Komisja ds. Referendum uznała więc głosowanie za ważne i rozstrzygające. Aleksander Miszalski został odwołany, ponieważ większość ważnych głosów oddano za jego odwołaniem.
Inaczej wyglądała sprawa Rady Miasta. Frekwencja wyniosła 29,97 proc., czyli nie wystarczyła do ważności referendum. To oznacza, że rada zostaje w dotychczasowym składzie. W praktyce Kraków ma więc nową polityczną sytuację: prezydent odchodzi, ale układ w radzie nie znika razem z nim.
To ważne, bo przyszły prezydent nie będzie działał w próżni. Będzie musiał dogadywać się z radnymi, którzy przetrwali referendum. A to może być trudniejsze niż samo wygranie kampanii.
Co dzieje się z urzędem po odwołaniu prezydenta?
Miasto nie zostaje bez steru. Urząd Miasta Krakowa i miejskie jednostki mają działać normalnie. Po publikacji protokołu wyników referendum funkcje stracili Aleksander Miszalski oraz jego zastępcy. Obowiązki prezydenta ma przejąć osoba powołana przez Prezesa Rady Ministrów, czyli komisarz. Do czasu wskazania komisarza bieżące sprawy koordynują m.in. sekretarz miasta, dyrektor magistratu i skarbnik miasta.
To brzmi technicznie, ale dla mieszkańców ma konkretne znaczenie. Sprawy urzędowe, komunikacja miejska, szkoły, inwestycje i miejskie jednostki nie powinny nagle stanąć. Polityka zrobiła hałas, ale miasto musi działać dalej.
Kiedy Kraków wybierze nowego prezydenta?
Przedterminowe wybory muszą odbyć się w ciągu 90 dni od odwołania prezydenta. Dokładną datę wskaże premier w rozporządzeniu. W mediach pojawia się scenariusz głosowania w drugiej połowie sierpnia, z możliwą drugą turą we wrześniu. Na razie nie ma jednak oficjalnego terminu.
Nowy prezydent nie zacznie pełnej, pięcioletniej kadencji od zera. Zostanie wybrany, aby dokończyć kadencję rozpoczętą po wyborach samorządowych w 2024 roku. To oznacza polityczny sprint, a nie spokojny maraton.
Dlaczego fotel prezydenta Krakowa jest tak ważny?
Kraków to nie tylko Rynek, Wawel i korki na Alejach (choć te ostatnie potrafią zepsuć humor szybciej niż deszczowy listopad). To miasto akademickie, turystyczne, biznesowe i technologiczne. Ma ogromny budżet, rozbudowane jednostki miejskie i problemy, które od lat dzielą mieszkańców.
W kampanii wrócą więc tematy dobrze znane: komunikacja, drogie bilety, strefa czystego transportu, zabudowa, zieleń, mieszkania, turystyka, bezpieczeństwo i relacje ratusza z dzielnicami. Do tego dochodzi pytanie o styl rządzenia. Referendum pokazało, że część mieszkańców nie tylko krytykowała konkretne decyzje, ale straciła cierpliwość do całego sposobu prowadzenia miasta.
Łukasz Gibała znów w centrum gry
Najmocniej w tej układance wybrzmiewa nazwisko Łukasza Gibały. To lider klubu Kraków dla Mieszkańców i jeden z najważniejszych przeciwników politycznych Aleksandra Miszalskiego. W 2024 roku był bardzo blisko zwycięstwa. Oficjalne wyniki drugiej tury pokazały wtedy 51,04 proc. dla Miszalskiego i 48,96 proc. dla Gibały. Frekwencja wyniosła 45,5 proc.
Dla Gibały ewentualny start byłby kolejną próbą zdobycia fotela prezydenta Krakowa. TVN24 podaje, że po stronie obecnej opozycji jest on niemal pewnym kandydatem. Jednocześnie jego klub ma tylko sześcioro radnych w 43-osobowej radzie. To może być paradoks tej kampanii: kandydat z dużą rozpoznawalnością, ale bez dużej reprezentacji w radzie.
Jeśli Gibała wystartuje, będzie musiał przekonać nie tylko swoich stałych wyborców. Będzie musiał pokazać, że potrafi rządzić miastem, a nie tylko skutecznie punktować ratusz.
Koalicja Obywatelska musi znaleźć nową odpowiedź
Dla Koalicji Obywatelskiej referendum jest poważnym ciosem. Partia wygrała Kraków w 2024 roku, ale jej prezydent został odwołany po dwóch latach. Jednocześnie KO nie straciła wszystkiego, bo Rada Miasta Krakowa została utrzymana. To daje zaplecze, ale nie rozwiązuje największego problemu: kogo wystawić?
Wśród nazwisk pojawiających się w medialnych spekulacjach są m.in. Monika Piątkowska, Bogdan Klich, Andrzej Domański, Dominik Jaśkowiec i Łukasz Sęk. Interia ocenia, że ponowny start Aleksandra Miszalskiego jest mało prawdopodobny, a KO może szukać osoby mocno związanej z Krakowem, ale o innej charakterystyce politycznej.
To będzie dla KO trudny wybór. Zbyt partyjny kandydat może nie pomóc. Zbyt mało rozpoznawalny może nie zdążyć zbudować poparcia. A kampania będzie krótka i nerwowa.
PiS szuka sposobu na Kraków
Prawo i Sprawiedliwość od lat ma w Krakowie mocne struktury, ale nie potrafi przejąć prezydentury miasta. Po referendum partia dostała polityczną szansę, jednak nie wskazała jeszcze oficjalnego kandydata. W medialnych doniesieniach pojawiają się nazwiska Mateusza Małodzińskiego, Michała Drewnickiego i Małgorzaty Wassermann. TVN24 informuje też, że w kręgach PiS sceptycznie oceniana jest możliwość startu Andrzeja Dudy, choć takie spekulacje również się pojawiały.
PiS ma jednak problem podobny do KO. Musi zdecydować, czy postawić na twardy elektorat, czy szukać kandydata szerszego. Kraków często głosuje inaczej niż reszta Małopolski. Sama partyjna mobilizacja może tu nie wystarczyć.
Marian Banaś i Konfederacja też chcą wejść do gry
Do walki zgłosił się Marian Banaś, były prezes Najwyższej Izby Kontroli. Jego nazwisko natychmiast dodało kampanii ogólnopolskiego ciężaru. TVN24 podał, że Banaś ogłosił chęć startu, pisząc o potrzebie uczciwego zarządzania bez poleceń partyjnych baronów.
Konfederacja również pokazała karty. Według TVN24 jej kandydatem ma być Bartosz Bocheńczak, przedsiębiorca i sekretarz Nowej Nadziei. To oznacza, że prawa strona sceny może być mocno podzielona. A w krótkiej kampanii każdy procent może zdecydować o tym, kto wejdzie do drugiej tury.
Lewica chce własnego kandydata
Ciekawie wygląda też sytuacja Nowej Lewicy. W 2024 roku nie wystawiła własnego kandydata i poparła Aleksandra Miszalskiego. Teraz Włodzimierz Czarzasty zapowiedział, że partia wystawi własnego kandydata lub kandydatkę. Nazwisko nie zostało oficjalnie podane, ale w medialnych spekulacjach pojawiają się m.in. Tomasz Leśniak i Daria Gosek-Popiołek.
Dla Lewicy to może być próba pokazania samodzielności. Zwłaszcza że w Krakowie wiele tematów miejskich naturalnie pasuje do jej języka: mieszkania, zieleń, transport publiczny, prawa lokatorów i jakość usług publicznych.
Największe pytanie: kto wejdzie do drugiej tury?
Na dziś najbardziej prawdopodobny scenariusz to druga tura. Krakowska scena jest zbyt rozbita, aby łatwo wskazać jednego faworyta do zwycięstwa w pierwszym głosowaniu. Gibała może liczyć na rozpoznawalność i efekt referendum. KO ma struktury oraz większościowe otoczenie w radzie. PiS ma silną partię za plecami. Lewica i Konfederacja mogą walczyć o własny wynik i wpływ na drugą turę.
W tej kampanii nie wystarczy mówić, że „Kraków zasługuje na więcej”. To zdanie słyszeliśmy już wiele razy. Kandydaci będą musieli odpowiedzieć na prostsze pytania: co zrobią z komunikacją, jak rozmawiać z mieszkańcami, gdzie kończy się rozwój, a zaczyna chaos, oraz czy ratusz ma być bardziej otwarty.
Kraków wybierze nie tylko nazwisko
Ta walka będzie czymś więcej niż starciem kandydatów. Będzie testem nastrojów po referendum. Krakowianie pokazali, że potrafią przerwać kadencję prezydenta. Teraz sprawdzą, czy politycy potrafią z tej lekcji coś zrozumieć.
Nowy prezydent będzie musiał wejść do urzędu szybko. Bez długiego okresu ochronnego. Bez komfortu spokojnego startu. I bez złudzenia, że mieszkańcy cierpliwie poczekają kilka lat na efekty.
Kraków lubi dyskutować, czasem do upadłego, ale tym razem dyskusja będzie miała bardzo konkretną stawkę: kto przejmie miasto po jednym z najgłośniejszych referendów samorządowych ostatnich lat.
