Wyobraź sobie twierdzę, której grubość murów sięga 3 metrów, z siedmioma wieżyczkami, otworami strzelniczymi i fosą jak z filmu. Tak, to nie Carcassonne we Francji, tylko nasze lokalne arcydzieło – barbakan w Krakowie. Gotycka perełka, którą trudno przeoczyć spacerując od strony Kleparza w stronę Bramy Floriańskiej.
To nie tylko budowla. To świadek bitew, spisków, pokazów walk rycerskich i… ekspozycji muzealnych. Dziś barbakan jest oddziałem Muzeum Krakowa, ale jego historia to gotowy scenariusz na film.
Barbakan – serce krakowskiej obrony
Krakowski barbakan to jedno z niewielu miejsc w Polsce, gdzie można dosłownie dotknąć średniowiecznej architektury obronnej. Wzniesiony w latach 1498–1499 za panowania króla Jana Olbrachta, miał być ostatnią deską ratunku przed najazdami od północy.
Zaprojektowany jako rondel, czyli okrągła fortyfikacja, był nie do zdobycia. Miał aż 130 otworów strzelniczych, a jego mury były tak grube, że z łatwością odbijały kule armatnie. Do środka prowadził specjalny korytarz – tzw. szyja – łącząca barbakan z Bramą Floriańską i murami obronnymi.
Dlaczego w ogóle go wznieśli?
Pod koniec XV wieku Turcy zagrozili Europie, a Kraków jako stolica musiał być gotowy na wszystko. Fortyfikacja krakowska była już wtedy imponująca – ponad 3 kilometry murów, kilkanaście baszt, fosy i mosty zwodzone. Ale brakowało jednego: zewnętrznego bastionu, który zatrzyma nieprzyjaciela jeszcze przed główną bramą. Tak narodził się pomysł budowy barbakanu – nowoczesnej (jak na tamte czasy) osłony najważniejszego wejścia do miasta.
Nie tylko mur – żywa część historii
Barbakan miał swoje momenty chwały. W 1587 roku skutecznie odegrał swoją rolę w obronie miasta przed wojskami arcyksięcia Maksymiliana. W czasie konfederacji barskiej (1768) stanowił kluczowy punkt walk z wojskami rosyjskimi. A potem?
Jak to często bywa – przyszedł czas rozbiorów, wojny i zapomnienia. Na początku XIX wieku zaczęto burzyć krakowskie mury obronne, ale na szczęście znalazł się ktoś z głową na karku – Feliks Radwański. W 1817 roku, jako jeden z senatorów Wolnego Miasta Krakowa, uratował barbakan i bramę Floriańską przed rozbiórką.
Obecnie Barbakan – nie tylko muzeum
Dziś barbakan w Krakowie to nie tylko atrakcja turystyczna, ale także scena dla pokazów rycerskich, wystaw tematycznych i rekonstrukcji historycznych. Obecnie barbakan jest oddziałem Muzeum Historycznego Miasta Krakowa i pełni funkcję miejsca ekspozycji i edukacji. W sezonie letnim można wejść do środka, obejść wszystkie kondygnacje strzelnic i poczuć się jak obrońca miasta z czasów średniowiecza.
Co ciekawe, krakowski barbakan jest jednym z trzech zachowanych w Europie i uznawany za największy oraz najlepiej zachowany tego typu obiekt w Polsce. Tylko Carcassonne może mu dorównać rozmachem, ale klimat Starego Miasta i bliskość plantów robią swoje.
Barbakan i mury obronne – jedno bez drugiego nie istnieje
Warto pamiętać, że barbakan był częścią większej całości – całego systemu obronnego miasta. Mury obronne Krakowa, których pozostałości wciąż możemy podziwiać przy Bramie Floriańskiej, tworzyły spójny organizm. Połączone z mostami zwodzonymi, fosami i kilkunastoma basztami – stanowiły mur nie do przebicia.
Spacerując dziś po Plantach, niewielu z nas zdaje sobie sprawę, że chodzimy dokładnie tam, gdzie kiedyś biegła fosa. Wyłożona kamieniami, pełna wody i… często nieprzyjemnych zapachów. Ale skuteczna.
Ciekawostka na koniec
Wewnątrz barbakanu można zobaczyć machikuły – czyli specjalne otwory w górnych częściach murów, przez które wylewano wrzątek lub rzucano kamienie na wrogów. Brzmi brutalnie? Cóż, średniowiecze nie znało litości.
