Najpiękniejszy dom świata znajduje się w Małopolsce, zaledwie kilkanaście kilometrów od centrum Krakowa. Takim mianem określana jest Małopolska Chata Podcieniowa, niezwykły budynek mieszkalny w Zabierzowie. W 2021 roku projekt zdobył nagrodę w międzynarodowym konkursie architektonicznym. Co ciekawe, inspiracją dla jego twórców były tradycyjne drewniane chaty, które od wieków można spotkać w Małopolsce.
Najpiękniejszy dom świata znajduje się w Zabierzowie pod Krakowem
Małopolska Chata Podcieniowa to dom jednorodzinny zaprojektowany przez architekta Bogusława Barnasia i jego pracownię BXB Studio. Budynek powstał w Zabierzowie, miejscowości położonej w powiecie krakowskim.
Na pierwszy rzut oka trudno pomylić go z typowym domem jednorodzinnym. Uwagę przyciągają charakterystyczny dwuspadowy dach, drewniana elewacja i ogromne przeszklenia. Całość tworzy nowoczesną, geometryczną bryłę, która jednocześnie nawiązuje do tradycyjnego budownictwa.
W 2021 roku Małopolska Chata Podcieniowa zwyciężyła w konkursie Global Architecture & Design Awards. Nagrodę przyznano w kategorii Private Residence (Small-Medium) (Built), obejmującej zrealizowane prywatne budynki mieszkalne.
To właśnie ten sukces sprawił, że w mediach zaczęto nazywać budynek najpiękniejszym domem świata. Warto jednak zaznaczyć, że wyróżnienie dotyczyło konkretnej kategorii konkursowej, a nie wszystkich domów na świecie.
Dla polskiej architektury było to ważne osiągnięcie. Projekt z niewielkiej miejscowości pod Krakowem zwrócił uwagę międzynarodowego środowiska architektonicznego.
Inspiracją były zabytkowe drewniane domy z Lanckorony
Choć budynek wygląda nowocześnie, jego projekt ma korzenie w tradycyjnej architekturze Małopolski. Bogusław Barnaś inspirował się między innymi drewnianymi chatami podcieniowymi, charakterystycznymi dla Lanckorony.
Ta miejscowość, położona na południowy zachód od Krakowa, słynie z zabytkowej drewnianej zabudowy. Szczególnie rozpoznawalne są domy z wysuniętymi dachami, które tworzą charakterystyczne podcienia.
Dawniej takie rozwiązanie miało przede wszystkim praktyczne zastosowanie. Podcień chronił mieszkańców przed deszczem, śniegiem i intensywnym słońcem. Pozwalał również wykonywać codzienne czynności na zewnątrz, niezależnie od pogody.
Architekci z BXB Studio postanowili wykorzystać tę ideę we współczesnym budownictwie. Zamiast odtwarzać historyczną chatę, stworzyli jej nowoczesną interpretację. Tradycyjny dach zestawiono z dużymi przeszkleniami, drewnianymi powierzchniami i minimalistyczną formą.
Dzięki temu Małopolska Chata Podcieniowa nie przypomina ani typowej wiejskiej chałupy, ani popularnych nowoczesnych willi. Ma własny, wyraźnie rozpoznawalny charakter.
Dom ma 362 m² i aż pięć poziomów
Jedną z najciekawszych cech Małopolskiej Chaty Podcieniowej jest sposób wykorzystania ukształtowania terenu. Budynek powstał na działce o wyraźnym nachyleniu. Zamiast całkowicie wyrównywać teren, architekci zdecydowali się dostosować do niego konstrukcję.
W efekcie dom ma 362 m² powierzchni i pięć poziomów użytkowych, choć formalnie jest budynkiem dwukondygnacyjnym.
Takie rozwiązanie pozwoliło wykorzystać przestrzeń, a jednocześnie dostosować projekt do obowiązujących ograniczeń planistycznych.
Wnętrza zostały rozplanowane w taki sposób, aby poszczególne pomieszczenia naturalnie się ze sobą łączyły. Różnice wysokości nadają przestrzeni niecodzienny charakter.
W budynku znajdują się między innymi salon, kuchnia z jadalnią, sypialnie oraz pomieszczenia przeznaczone do pracy. Szczególną uwagę zwracają duże okna, które otwierają wnętrza na otaczający krajobraz. Dzięki przeszkleniom do środka dociera dużo naturalnego światła.
Wnętrza łączą drewno, beton, cegłę i stal
Za projekt wnętrz Małopolskiej Chaty Podcieniowej odpowiadała pracownia Grycaj Design, związana z architektem Jackiem Grycajem.
W aranżacji wykorzystano materiały o wyrazistej fakturze, między innymi cegłę, beton, stal i drewno. Ich zestawienie tworzy ciekawy kontrast między tradycyjnymi a industrialnymi elementami.
Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów salonu jest wiszący kominek.
Nie zabrakło również dużych przeszkleń, które sprawiają, że ogród i otaczająca przyroda stają się częścią codziennego widoku.
Wnętrza nie próbują konkurować z architekturą budynku. Zamiast tego podkreślają jego formę i materiały wykorzystane na elewacji.
Pierwszy projekt wyglądał inaczej. Dom trzeba było zmniejszyć
Historia powstania Małopolskiej Chaty Podcieniowej jest równie ciekawa, jak sam budynek.
Zanim wybrano ostateczną koncepcję, dla inwestorów przygotowano projekt nazwany Domem Fotografika. Ostatecznie zdecydowano się jednak na inne rozwiązanie zaproponowane przez pracownię BXB Studio.
Początkowo Małopolska Chata Podcieniowa miała być znacznie większa. Planowano budynek o powierzchni przekraczającej o około 100 m² jego ostateczny metraż.
Problemem okazały się koszty realizacji. Po przeanalizowaniu budżetu inwestorzy zdecydowali się ograniczyć powierzchnię domu.
Architekci musieli więc zmodyfikować projekt, zachowując jego najważniejsze założenia. Udało się to bez rezygnowania z charakterystycznej bryły, podcieni i rozwiązań przestrzennych.
Koncepcja budynku powstawała w latach 2015–2017, natomiast prace budowlane prowadzono w latach 2017–2020. Rok po zakończeniu realizacji dom zdobył międzynarodową nagrodę.
Małopolska Chata Podcieniowa zdobyła nie tylko jedną nagrodę
Zwycięstwo w Global Architecture & Design Awards 2021 przyniosło projektowi największy rozgłos, ale nie było jego jedynym wyróżnieniem.
Małopolska Chata Podcieniowa została również doceniona w konkursie Rethinking The Future Awards. Projekt pojawiał się także w międzynarodowych publikacjach branżowych poświęconych współczesnej architekturze.
Szczególne zainteresowanie wzbudzało połączenie lokalnych tradycji budowlanych z nowoczesnymi rozwiązaniami projektowymi. Doceniono również sposób wpisania budynku w pochyły teren oraz jego charakterystyczną formę.
Małopolska Chata Podcieniowa doczekała się kolejnych wersji
Sukces domu w Zabierzowie stał się inspiracją do rozwijania kolejnych projektów nawiązujących do tradycyjnej architektury.
Pracownia BXB Studio opracowała między innymi Małą Chatę Podcieniową, której koncepcję zaprezentowano w 2024 roku.
To propozycja przeznaczona dla inwestorów poszukujących domu o mniejszej powierzchni, ale utrzymanego w podobnej stylistyce.
Projekt wpisuje się w szerszą ideę „Spersonalizowanych Domów Polskich”, rozwijaną przez pracownię Bogusława Barnasia.
Jej założeniem jest tworzenie współczesnych budynków inspirowanych regionalną architekturą. Każdy projekt może być przy tym dostosowany do konkretnej działki i potrzeb mieszkańców.
To interesujący kierunek, szczególnie w czasach, gdy wiele nowych osiedli domów jednorodzinnych wygląda niemal identycznie.
Czy można zobaczyć najpiękniejszy dom świata pod Krakowem?
Małopolska Chata Podcieniowa znajduje się w Zabierzowie, kilkanaście kilometrów od centrum Krakowa.
Trzeba jednak pamiętać, że jest to prywatny dom mieszkalny, a nie ogólnodostępna atrakcja turystyczna. Budynek nie jest przeznaczony do regularnego zwiedzania.
Osoby zainteresowane architekturą mogą zapoznać się z jego projektem i dokumentacją fotograficzną udostępnianą przez BXB Studio.
Warto również odwiedzić Lanckoronę, której historyczna zabudowa była jedną z inspiracji dla architekta. To właśnie tam można zobaczyć tradycyjne domy podcieniowe, nawiązujące do rozwiązań zastosowanych w nagrodzonym budynku.
Z niewielkiej miejscowości pod Krakowem na światowe salony architektury
Małopolska Chata Podcieniowa pokazuje, że lokalna tradycja może być inspiracją dla współczesnych projektantów.
Nie trzeba kopiować zagranicznych rozwiązań, aby stworzyć budynek, który zostanie zauważony na świecie. Czasami wystarczy nowe spojrzenie na architekturę znaną od pokoleń.
Bogusław Barnaś i zespół BXB Studio wykorzystali elementy dawnych małopolskich chat, nadając im współczesną formę.
Efektem jest dom, który zdobył międzynarodowe uznanie i stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych projektów pracowni.
A wszystko zaczęło się od inspiracji drewnianymi podcieniami, jakie nadal można zobaczyć w niewielkich miejscowościach Małopolski.
