W sercu Małopolski, przy ul. Kanonicza 24 w Krakowie, działa urząd, który na co dzień zajmuje się zabytkami, ich ochroną i promocją dziedzictwa. To instytucja o kluczowym znaczeniu dla regionu – Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków. W tym artykule przyjrzymy się, jak urząd wspiera ochronę dziedzictwa, jakie ma zadania i jakie konkretnie działania podejmuje w 2025 roku.

Czym zajmuje się Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków

Urząd mieści się w Krakowie, reprezentuje urząd wojewódzki w zakresie nadzoru nad zabytkami. Jego główna rola to objąć zabytek (nieruchomy lub ruchomy) ochroną konserwatorską – czyli zabezpieczenie, remont, restauracja oraz dokumentacja. W praktyce urząd pełni funkcję wojewódzką – działa na poziomie regionu Małopolski i koordynuje prace właścicieli zabytków, samorządów oraz innych instytucji.

Z ramienia urzędu prowadzi m.in.:

• rejestr zabytków nieruchomych,
• nadzór nad zabytkami ruchomymi,
• prowadzenie badań archeologicznych w przypadkach ratowniczych, 
• współpracę z partnerami społecznymi i samorządowymi w zakresie ochrony dziedzictwa.

Główne działania ochrony dziedzictwa w 2025 roku

W 2025 roku urząd podejmuje istotne działania związane z ochroną zabytków i dziedzictwa kulturowego. Oto najważniejsze z nich.

1. Dofinansowanie badań archeologicznych

Urząd ogłosił, że dysponuje środkami na ratownicze badania archeologiczne oraz badania powierzchniowe w ramach programu AZP (Archeologiczne Zdjęcie Polski). Wnioski można było składać m.in. drogą elektroniczną do 31 maja 2025 r.
Dofinansowanie wynosiło do maksymalnie 70 % kosztów wnioskowanych badań.

2. Konkursy grantowe „Ochrona zabytków Małopolski”

Na terenie województwa małopolskiego działa także program grantowy, w ramach którego właściciele i posiadacze zabytków mogą ubiegać się o środki na prace konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowlane przy zabytkach wpisanych do rejestru. Co istotne, program ten wspiera zarówno instytucje publiczne, jak i osoby prywatne, które chcą chronić dziedzictwo regionu.

Przykładowo:

• W regionie znajduje się około 50 000 zespołów zabytkowych, z czego 3 080 wpisano do wojewódzkiego rejestru zabytków nieruchomych.
• Dotacje mogą wynosić maksymalnie 200 000 zł dla jednego wniosku w konkursie „Ochrona zabytków Małopolski”.

3. Podnoszenie świadomości i współpraca społeczna

Jak skorzystać z usług urzędu (na portalu gov.pl)

Jeśli jako właściciel lub posiadacz zabytku chcesz skorzystać ze wsparcia – musisz odwiedzić oficjalny portal gov.pl bądź stronę urzędu. Na stronie internetowej urzędu dostępne są formularze, elektroniczna obsługa e-PUAP oraz informacje o terminach składania wniosków.
Procedura typowa:

• złożenie wniosku online lub papierowo,
• przygotowanie opisu planowanych prac, kosztorysu (dla badań archeologicznych) lub zakresu prac konserwatorskich (dla dotacji),
• oczekiwanie na decyzję i realizacja działań zgodnie z ustaleniami.

Wyzwania i znaczenie ochrony dziedzictwa

Zabytki w naszym regionie wymagają aktywnej ochrony: zmieniające się warunki atmosferyczne, inwestycje infrastrukturalne i rosnące koszty prac konserwatorskich stawiają przed urzędem i właścicielami zabytków konkretne wyzwania.

Dzięki działaniom wojewódzkiego urzędu można nie tylko poprawić stan techniczny obiektów, ale również wzmocnić naszą wspólną tożsamość i dbałość o dziedzictwo – co w skali regionu ma ogromne znaczenie.

Ochrona zabytków jako wspólna odpowiedzialność

Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Krakowie pełni kluczową rolę w ochronie dziedzictwa kulturowego regionu. W 2025 roku urząd realizuje wiele inicjatyw – m.in. dofinansowania badań archeologicznych, konkursy grantowe i działania edukacyjne. Jeśli jesteś właścicielem zabytku lub interesujesz się dziedzictwem, śledź aktualności na portalu gov.pl i kontaktuj się z urzędem.