Kraków odzyskał niepodległość wcześniej niż większość polskich miast. 31 października 1918 roku zakończyło się tutaj panowanie monarchii austro-węgierskiej. W 2026 roku przypada 108. rocznica tych wydarzeń. Z tej okazji miasto przygotowało uroczystości patriotyczne, wydarzenia historyczne oraz sportowe. Obchody potrwają od 27 do 31 października. Na ulicach pojawią się biało-niebieskie flagi, a wybrane krakowskie obiekty zostaną podświetlone w barwach miasta.
Kraków odzyskał niepodległość 31 października 1918 roku
Kiedy myślimy o odzyskaniu przez Polskę niepodległości, najczęściej przychodzi nam do głowy 11 listopada 1918 roku. Tymczasem Kraków świętował wolność już kilkanaście dni wcześniej.
31 października 1918 roku polscy żołnierze przejęli kontrolę nad miastem, kończąc okres austriackiego panowania. Cała operacja przebiegła bez rozlewu krwi.
Jednym z najważniejszych momentów było zajęcie odwachu pod Wieżą Ratuszową na Rynku Głównym. To właśnie tam pojawiły się polskie flagi, symbolizujące zakończenie obcej władzy.
Kraków stał się pierwszym z dużych polskich miast, które odzyskało niepodległość w 1918 roku.
Obchody 108. rocznicy wyzwolenia Krakowa. Program wydarzeń
Tegoroczne uroczystości potrwają pięć dni. W programie znalazły się wydarzenia dla młodzieży, spotkania historyczne oraz oficjalne obchody z udziałem przedstawicieli władz miasta.
27 października – bieg sztafetowy o szablę kapitana Antoniego Stawarza
We wtorek, 27 października, na stadionie Międzyszkolnego Ośrodka Sportowego Kraków „Zachód” odbył się bieg sztafetowy krakowskich licealistów.
Zawody rozegrano przy placu Na Groblach 23. Uczestnicy rywalizowali o szablę kapitana Antoniego Stawarza, jednego z najważniejszych bohaterów wyzwolenia Krakowa.
Każda sztafeta składała się z dwóch dziewcząt i dwóch chłopców. Zawodnicy mieli do pokonania po dwa okrążenia bieżni, każde o długości 300 metrów.
Zwyciężyła reprezentacja I Liceum Ogólnokształcącego im. Bartłomieja Nowodworskiego, uzyskując czas 6 minut i 49,24 sekundy. Drugie miejsce zajęli uczniowie III Liceum Ogólnokształcącego im. Jana Kochanowskiego (6:50,57), a trzecie reprezentanci VI LO (6:56,47).
Nagrody wręczyli wiceprzewodnicząca Rady Miasta Krakowa Iwona Chamielec oraz sekretarz miasta Antoni Fryczek.
29 października – „Wieczór z kokardą” w Muzeum Podgórza
W czwartek, 29 października, o godz. 18:00 odbędzie się wydarzenie poświęcone polskim symbolom narodowym.
Muzeum Podgórza przy ul. Limanowskiego 51 zaprasza na „Wieczór z kokardą”. W programie przewidziano wspólne szycie kokard narodowych.
To okazja, aby przypomnieć sobie znaczenie biało-czerwonych symboli i ich rolę w polskiej historii.
30 października – uroczystości patriotyczne w Podgórzu
Piątek będzie poświęcony przede wszystkim pamięci uczestników wydarzeń z 1918 roku.
O godz. 11:45 przed budynkiem Urzędu Miasta Krakowa przy Rynku Podgórskim 1 zostaną złożone kwiaty. Uczestnicy oddadzą hołd pod tablicą poświęconą Legionistom Podgórskim poległym za ojczyznę.
O godz. 12:00 rozpoczną się uroczystości na placu Niepodległości. Zaplanowano złożenie kwiatów przy pomniku upamiętniającym walkę o niepodległą Polskę.
W programie przewidziano także występy artystyczne młodzieży z IV LO im. Tadeusza Kościuszki oraz Szkoły Muzycznej I i II stopnia im. Bronisława Rutkowskiego.
O godz. 13:00 kwiaty zostaną złożone przy tablicy pamiątkowej na dworcu Kraków-Płaszów.
Miasto zaplanowało również upamiętnienie kapitana Antoniego Stawarza przy jego grobie na Cmentarzu Rakowickim. Dokładna godzina tej uroczystości nie została podana.
31 października – główne obchody na Rynku Głównym
W sobotę, dokładnie 108 lat po wyzwoleniu Krakowa, odbędzie się uroczystość przy Wieży Ratuszowej.
O godz. 10:00 przedstawiciele władz miasta, Rady Miasta Krakowa oraz dzielnic Stare Miasto i Podgórze złożą kwiaty pod tablicą upamiętniającą wydarzenia z 1918 roku.
To miejsce ma szczególne znaczenie historyczne. Właśnie tutaj polscy żołnierze przejęli austriacki odwach, symbolicznie kończąc okres zaborów w Krakowie.
Kraków w biało-niebieskich barwach. Iluminacje i flagi na ulicach
Rocznica wyzwolenia będzie widoczna również w przestrzeni miejskiej.
Od 29 do 31 października na budynkach miejskich instytucji oraz spółek komunalnych pojawią się biało-niebieskie flagi Krakowa.
Dekoracje zostaną umieszczone między innymi na Rynku Głównym, Wieży Ratuszowej i placu Niepodległości. Flagi miejskie pojawią się również na pojazdach komunikacji miejskiej.
Wieczorem biało-niebieskie iluminacje rozświetlą trzy charakterystyczne obiekty:
- TAURON Arenę Kraków,
- kładkę Ojca Bernatka,
- wieżę telewizyjną na Krzemionkach, należącą do firmy Emitel.
W ten sposób miasto przypomni o rocznicy także mieszkańcom, którzy nie będą uczestniczyć w oficjalnych uroczystościach.
Kim był Antoni Stawarz? Jeden z bohaterów wyzwolenia Krakowa
Jedną z najważniejszych postaci wydarzeń z października 1918 roku był Antoni Stawarz.
W czasie I wojny światowej służył jako porucznik armii austro-węgierskiej. Jednocześnie organizował konspiracyjne działania polskich żołnierzy, którzy przygotowywali się do przejęcia kontroli nad Krakowem.
30 października 1918 roku oddział pod jego dowództwem opanował dworzec kolejowy w Płaszowie. Następnego dnia polscy żołnierze zajęli koszary w Podgórzu, a następnie kolejne strategiczne punkty miasta.
Do działań przyłączali się mieszkańcy Krakowa, w tym studenci i gimnazjaliści.
Ważną rolę odegrał również porucznik Ludwik Iwaszko, który dowodził jednym z oddziałów przejmujących obiekty wojskowe.
Po odzyskaniu niepodległości Antoni Stawarz kontynuował służbę wojskową i awansował do stopnia kapitana. W 1935 roku rozpoczął pracę w krakowskim magistracie.
W czasie II wojny światowej działał w Armii Krajowej. Zmarł w 1955 roku i został pochowany na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie.
Dziś jego nazwisko przypominają między innymi ulica w Podgórzu oraz coroczny bieg sztafetowy krakowskich licealistów.
Dlaczego 31 października jest tak ważny dla Krakowa?
Wyzwolenie Krakowa było jednym z wydarzeń poprzedzających odrodzenie niepodległego państwa polskiego.
Jeszcze przed symboliczną datą 11 listopada mieszkańcy miasta mogli zobaczyć polskie flagi na budynkach, które wcześniej pozostawały pod kontrolą Austriaków.
Szczególne znaczenie miało to, że przejęcie miasta odbyło się bezkrwawo. Polskim żołnierzom udało się wykorzystać osłabienie monarchii austro-węgierskiej i szybko przejąć najważniejsze obiekty.
Dziś o tamtych wydarzeniach przypominają między innymi plac Niepodległości, Wieża Ratuszowa oraz historyczne miejsca w Podgórzu.
Obchody 108. rocznicy wyzwolenia Krakowa potrwają do soboty, 31 października 2026 roku. To okazja, aby przypomnieć sobie historię miasta i ludzi, którzy przyczynili się do odzyskania przez nie wolności.
